kwiecień
2017
26
środa
Marii
Marzeny
Ryszarda


 

                     



 

 



 



Stąd Pochodzli

W niemal ośmiowiekowej historii miasta urodziło się w nim wielu wybitnych Polaków. W tym miejscu pragniemy przedstawić biogramy najbardziej znanych. Opracowano je na podstawie biografii opublikowanych na łamach "Echa Koźmina" i "Szkiców Koźmińskich".

Łukasz z Wielkiego Koźmina ( ok.1370-1412) - teolog, rektor Uniwersytetu Krakowskiego, spisał słynne "Kazania Gnieźnieńskie". Benedykt z Koźmina (1497-1559) - profesor Uniwersytetu Krakowskiego, poeta polsko-łaciński, kaznodzieja króla Zygmunta Augusta.
Jan z Koźmina (ok..1510 - ? ) - docent Uniwersytetu Krakowskiego, nadworny kaznodzieja i pierwszy bibliotekarz króla Zygmunta Augusta, jeden z pierwszoplanowych działaczy reformacji w Polsce.
Józef Zawadzki (1781-1838) - wybitny drukarz i księgarz wileński, pierwszy wydawca m.in. "Ballad i romansów" A.Mickiewicza.
Janina Kłopocka (1904-1982) - artystka-plastyczka, działaczka Związku Polaków w Niemczech i autorka jego znaku graficznego -"Rodła".
Stanisław Wojcieszyński-Wostan (1915-1989) artysta rzeźbiarz, malarz i poeta tworzący we Francji, uważany za jednego z najwybitniejszych rzeźbiarzy XXw. 

Łukasz z Wielkiego Koźmina - teolog, rektor Uniwersytetu Krakowskiego, spisał słynne "Kazania Gnieźnieńskie".
Urodził się około 1370r. jako syn koźmińskiego mieszczanina Mikołaja, stąd często występują obok siebie dwa imiona: Łukasz i Mikołaj. Studia uniwersyteckie rozpoczął w Pradze, by w 1403r. już na Uniwersytecie Krakowskim uzyskać tytuł magistra sztuk wyzwolonych. Jako wielki miłośnik ksiąg posiadał dużą bibliotekę zawierającą wiele cennych rękopisów. Różne godności duchowe łączył z pracą na Wydziale Artium (Sztuki Wyzwolone) Uniwersytetu Krakowskiego. W dniu 23 kwietnia 1411r. wybrany został rektorem Uniwersytetu.
Około roku 1410 Łukasz z Wielkiego Koźmina spisał "Kazania Gnieźnieńskie". Rękopis przechowywany obecnie w Bibliotece Kapitualnej w Gnieźnie zawiera 103 kazania w języku łacińskim i 10 w języku polskim. "Kazania Gnieźnieńskie" uważane są przez historyków za drugi po "Kazaniach Świętokrzyskich" najstarszy zabytek piśmiennictwa w języku polskim. Wykazują przy tym o wiele większy kunszt literacki. Do dorobku oratorskiego Łukasza należą również mowy rektorskie i promocyjne z okazji otrzymania stopni naukowych.
Łukasz zmarł na przełomie czerwca i lipca 1412r. w Krakowie. Swój bogaty księgozbiór przekazał Uniwersytetowi Krakowskiemu. Do dziś w Bibliotece Jagiellońskiej zachowało się około 40 rękopisów posiadających jego liczne glosy marginalne.

Benedykt z Koźmina -Urodził się w rodzinie mieszczańskiej w 1497r. jako syn Jana Mikołaja. W 1520r. wybrał się na studia na Uniwersytecie Krakowskim, gdzie już w 1525r. uzyskał tytuł magistra sztuk wyzwolonych oraz prawo prowadzenia wykładów.

W latach 1530-1531 wystąpił z pierwszymi drobnymi utworami poetyckimi, jednak jego talent najpełniej zabłysnął w poemacie weselnym na ślub Joachima II, margrabiego brandenburskiego z Jadwigą, córką Zygmunta Starego w 1535r. W 1541r. przeszedł z wydziału filozoficznego, którego był krótko dziekanem, na wydział teologiczny, by w 4 lutego 1553r. uzyskać doktorat teologii w obecności króla Zygmunta Augusta.

W tym też czasie dał się poznać jako energiczny działacz duszpasterski. Sławę zdobył jako niezrównany kaznodzieja mistrzowsko władający językiem polskim. Kazania wygłaszane w katedrze wawelskiej wzbudziły podziw króla Zygmunta Augusta, który powołał go na swego kaznodzieję. Dzięki poparciu biskupa krakowskiego otrzymał probostwo w Kazimierzu nad Wisłą, a w 1552r. archidiakonię sandomierską. Na Uniwersytecie Krakowskim z czasem uzyskał stanowisko wicekanclerza i godność kustosza kapituły św. Floriana.
Benedykt zmarł 28.11.1559r. Pochowany został w kościele dominikanów w Krakowie, gdzie do dziś w ścianie krużganku znajduje się epitafium wskazujące na koźmińskie korzenie Benedykta. Majątek którego się dorobił przeznaczył na cele charytatywno-dewocyjne w Koźminie (po tysiącu czerwonych złotych na potrzeby ubogich i fundację ołtarza w farze) i w Krakowie (tysiąc czerwonych złotych na stworzenie w Uniwersytecie stałego funduszu na zakup nowości wydawniczych w języku łacińskim, greckim i hebrajskim do biblioteki Kolegium Wyższego oraz tysiąc czerwonych złotych wraz ze swą odzieżą i sprzętami ubogim uczniom uniwersytetu). W bibliotece Uniwersytetu Jagiellońskiego znajduje się portret Benedykta z następującym napisem w języku łacińskim " Z Koźmina Benedykt ten pochodzi, który funduszami i księgami wzbogacił ciebie księgozbiorze". Kopia tegoż obrazu od 1671r. znajduje się w balustradzie chóru koźmińskiej fary.

Jan z Koźmina znany również jako Koźmińczyk Jan - docent Uniwersytetu Krakowskiego, nadworny kaznodzieja i pierwszy bibliotekarz króla Zygmunta Augusta, działacz reformacyjny.
Urodził się ok. 1510r. Na Uniwersytecie Krakowskim studiował na przełomie lat dwudziestych i trzydziestych XVIw. Później był nauczycielem języka greckiego w Collegium Lubrańskiego w Poznaniu. Pełniąc funkcję nauczyciela szkoły nadwornej Jędrzeja Górki był wychowawcą trzech jego synów, w późniejszym czasie przywódców różnowierstwa w Polsce.
Jeszcze przed 1545r. przyjął święcenia kapłańskie. W 1545r. otrzymał stanowisko kaznodziei nadwornego Zygmunta Augusta - Wielkiego Księcia Litewskiego, późniejszego króla. Rok później powierzono mu stanowisko bibliotekarza nowopowstałej biblioteki królewskiej w Wilnie.
Zarówno w otoczeniu królewskim, jak i wśród mieszczaństwa wileńskiego intensywnie propagował idee reformacyjne. W okresie rozwoju reformacji należał do pierwszoplanowych postaci. W swych pismach wzywał duchowieństwo do prowadzenia działalności kaznodziejskiej w oparciu o ewangelię oraz do przykładnego sposobu życia, a papieża do dokonania reformy kanonicznej Kościoła. Swymi kazaniami pozyskał dla reformacji wiele wybitnych osobistości. Jego działalność doprowadziła do odsunięcia od czynnego pełnienia obowiązków kaznodziejskich na dworze królewskim a następnie, w 1551r. pozwania przed sąd kościelny. Co do jego dalszych losów brak jednoznacznego oparcia w źródłach historycznych.


Józef Zawadzki - wybitny drukarz, księgarz wileński, pierwszy wydawca m.in. "Ballad i romansów" Adama Mickiewicza.

Urodził się w Koźminie 15.03.1781r. w rodzinie Kaspra i Stanisławy z Kobierskich. Po ukończeniu w 1796r. Szkoły Pijarów w Rydzynie podjął prace i naukę kolejno w dwóch poznańskich księgarniach, zdobywając w 1803r. dyplom w zawodzie drukarza. Następnie udał się do Wilna, gdzie rok później założył niewielką własną drukarnię w klasztorze Pijarów. 24.07.1805r. objął zaniedbana drukarnię Uniwersytetu i stanowisko typografa uniwersyteckiego.

W szybkim tempie ją unowocześnił, dzięki czemu podbiła czytelników starannością druku i pięknością ilustracji. Zgromadziwszy bogaty asortyment książek otworzył w murach Uniwersytetu księgarnię. W 1810r. w gmachu pałacu Potockich na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie otworzył księgarnię na zasadach spółki ze swym krewnym J. Węckim.

W 1811r. wydał swe dzieło "Jeografia Powszechna". W 1818r. był jednym z założycieli Towarzystwa Typograficznego we Wilnie, którego ideą było upowszechnienie czytelnictwa wśród narodu przez wydawanie dzieł w ojczystym języku przy możliwie niskich cenach. W tym samym roku opracowuje "projekt ustanowienia prawideł dla powszechności księgarskiej w Królestwie Polskim".

Zawadzki był pionierem w zakresie zasad płacenia honorariów autorskich, uzależniając stawki od kalkulacji i możliwości zysku. Oprócz książek jego drukarnia wydawała gazety i czasopisma. W 1806r. zorganizował ich abonament. W 1814r. wznowił druk "Dziennika Wileńskiego" jako pisma naukowego. Wydawane przez Zawadzkiego "Katalogi ksiąg polskich i zagranicznych" swoim poziomem wyprzedzały współczesnych mu księgarzy polskich o kilkadziesiąt lat.
Zawadzki wydał 851 książek, znaczną większość w języku polskim, choć były wśród także pozycje w języku łacińskim, greckim hebrajskim i litewskim. Drukarnia Zawadzkiego wydała po raz pierwszy wiele tytułów dzieł literackich i naukowych o wielkim znaczeniu dla polskiego piśmiennictwa, jak np. "początki chemii" J. Śniadeckiego, "Historia literatury polskiej" F. Bentkowskiego, "Ballady i romanse" A. Mickiewicza, "Badania Starożytności" J. Lelewela.
Działalność patriotyczna Zawadzkiego spowodowała, że po 23 latach ofiarnej służby został pozbawiony pozycji drukarza i księgarza akademickiego. W listopadzie 1828r. opuścił uniwersytet przenosząc księgarnię do domu kapituły biskupiej, gdzie prowadził ją aż do śmierci. Przetrwała ona w rodzinie Zawadzkich aż do zamknięcia w 1940r.
Józef Zawadzki zmarł 5.12.1838r. Pochowany został na cmentarzu Antokolskim w Wilnie.

Janina Kłopocka - artystka-plastyczka, działaczka Zawiązku Polaków w Niemczech i autorka jego znaku graficznego - Rodła.
Urodziła się w Koźminie 18.08.1904r. w rodzinie Jana i Marianny z Niedźwiedzińskich. W 1908r. rodzina w celach zarobkowych przeniosła się do Berlina, skąd Janina wraz z siostrą jeździła na wakacje do rodzinnego Koźmina. W 1914r. wstąpiła do Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół" w Berlinie. W 1921r. po ukończeniu liceum i rocznej szkoły handlowej postanawia poświęcić się sztuce. Jako wybitnie uzdolniona otrzymuje stypendium na studia rysunku w berlińskiej Szkole Sztuk Plastycznych., którą ukończyła w 1925r. W latach 1929-32 jako stypendystka Związku Polaków w Niemczech studiuje na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie grafikę u prof. W.Skoczylasa i rysunek u prof. M.Kotarbińskiego Następnie kontynuuje naukę w zakresie malarstwa ściennego oraz ceramiki i mozaiki.
W latach 30-tych dla pisma "Młody Polak w Niemczech" wykonuje wiele prac artystycznych. Tematami prac często są legendy polskie, sceny z regionalnych obrzędów ludowych, głównie Śląska, który fascynuje malarkę do końca życia. W zakresie malarstwa ściennego największy rozgłos przyniosło malarce monumentalne dzieło - cykl 16 obrazów pt. "Polski Rok Obrzędowy" namalowany w Domu Polskim w Zakrzewie k/Piły. Zamalowane przez hitlerowców dzieła udało się konserwatorom odsłonić w 1972r. W 1930r. zaprojektowała okładkę do pierwszego wydania książki J.Meissnera "Szkoła Orląt". Do historii Polski przeszła jednak przede wszystkim jako autorka znaku graficznego Związku Polaków w Niemczech - "Rodła". Znak symbolizujący kontur Wisły z zaznaczonym Krakowem autorka nakreśliła 8.11.1932r. w Berlinie-Charlottenburgu podczas narady nad sytuacja Polaków w Rzeszy.
W połowie lat trzydziestych prace artystki wystawiane były na wystawach we Florencji, Londynie i Ottawie. W trakcie drugiej wojny światowej przebywa w Warszawie, by w lipcu 1944r. zagrożona aresztowaniem za działalność konspiracyjną przenieść się do Częstochowy. W trakcie Powstania Warszawskiego jej prace ulegają zniszczeniu. Po wyzwoleniu jako kierownik referatu Kultury i Sztuki Starostwa w Oleśnie na Opolszczyźnie inwentaryzuje i zabezpiecza dzieła sztuki ocalałe z wojennej pożogi. Następnie podejmuje pracę artysty-grafika w Ministerstwie Przemysłu. W marcu 1949r. zostaje bezpodstawnie aresztowana i osadzona w więzieniu, z którego wychodzi schorowana w grudniu 1953r. W 1957r. zostaje zrehabilitowana przez Sąd Najwyższy.
W 1961r. na III Ogólnopolskiej Wystawie Grafiki i Rysunku prezentuje cieszący się dużym zainteresowaniem linoryt "Dama Renesansowa". W 1963r. tworzy kilka linorytów nawiązujących tematycznie do opowieści wschodnich, a wśród nich "Poemat perski" - ostatnią pracę zrealizowana w grafice. Ma na swoim koncie wiele okolicznościowych plakatów oraz projektów życzeń świątecznych. Dla upamiętnienia 50-lecia Związku Polaków w Niemczech projektuje okolicznościowy znaczek pocztowy. Z okazji tego jubileuszu, w 1971r. odznaczona zostaje Krzyżem Kawalerskim. W latach 70-tych retrospektywna wystawa jej prac prezentowana jest w wielu polskich miastach. W 1978r. planuje wykonać prace związane z rodzinnym Koźminiem, jednak do ich realizacji nie dochodzi z powodu postępującej choroby.
Janina Kłopocka zmarła 2.02.1982r. Zgodnie z ostatnim życzeniem została pochowana w Oleśnie. Trumnę zmarłej okrył sztandar ze znakiem Rodła. W Warszawie na ścianie domu przy ul. Rutkowskiego 12, w którym artystka mieszkała od 1957r. aż do śmierci znajduje się pamiątkowa tablica.

Stanisław Wojcieszyński - Wostan - artysta rzeźbiarz, malarz, poeta.
Urodził się w Koźminie 14.11.1915r. w rodzinie Wincentego i Heleny z Sikorskich. Talent artystyczny przejawiał już w młodości. Jako uczeń koźmińskiego gimnazjum otrzymał nagrodę w konkursie plastycznym zorganizowanym przez redakcję "Wielkopolskiej Ilustracji" w Poznaniu. W 1935r. z okazji wystawy rolno-ogrodniczej w Koźminie wykonał cykl drzeworytów ilustrujących ważniejsze obiekty i zabytki miasta. W latach 1935-39 studiował w Instytucie Sztuk Plastycznych w Poznaniu na wydziale grafiki pod kierunkiem prof. J.Wronieckiego. Największym osiągnięciem okresu studiów był cykl 6 drzeworytów inspirowanych sonetami Michała Anioła. Cykl ten spowodował, że rząd włoski przyznał Stanisławowi Wojcieszyńskiemu stypendium, z którego nie mógł jednak skorzystać z powodu wybuchu wojny.
W trakcie kampanii wrześniowej wraz z resztkami macierzystej jednostki (25 Dywizja Piechoty z Kielc) przeszedł na Węgry, skąd przedostał się do Francji, by wstąpić do tworzącej się armii gen. Władysława Sikorskiego. W czerwcu 1940r. podczas kampanii francuskiej pod Saint Die został wzięty do niewoli i osadzony w oflagu w Austrii, gdzie aktywnie uczestniczył w życiu kulturalnym obozu i urządził dwie wystawy rysunków i obrazów. Po wyzwoleniu wyjechał na stałe do Francji, by po krótkim pobycie w Paryżu osiąść w podparyskim miasteczku Beynes.
Swe rzeźby wystawił po raz pierwszy w Salonie Młodej Rzeźby w Paryżu w 1948r. Już w 1955r. znalazł się wśród pięciu rzeźbiarzy reprezentujących Francję na Biennale w Sao Paulo (Brazylia) a rok później uczestniczył w wystawie Art. From France w Ameryce Północnej. W latach 60-tych odniósł wiele sukcesów na licznych wystawach w miastach Francji, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii i RFN. Ich ukoronowaniem była indywidualna, retrospektywna wystawa prac w drugim co do wielkości Muzeum Malarstwa i Rzeźby w Grenoble w 1965r. W uznaniu zasług francuskie Ministerstwo Kultury odznaczyło Wostana 21.20.1965r. tytułem Kawalera Sztuki i Literatury. Był pierwszym Polakiem, którego biogram znalazł się w znanym w świecie "Słowniku rzeźby współczesnej" Hazana wydanym w 1968r. Był również pierwszym Polakiem, którego rzeźba (pt. "Puchacz") pojawiła się w paryskim Muzeum Rzeźby Nowoczesnej na wystawie trwałych osiągnięć sztuki współczesnej.
Wostan rzeźbił w kamieniu i drzewie, modelował cement, wykuwał płaskorzęby w metalu, wykonał kilka pomników w różnych miastach Francji (m.in. Beynes i Limoges). Jego zainteresowania sztuką były jednak znacznie szersze. Jest autorem kilku tomików poezji i prozy poetyckiej: "Monologi" (1955r.), Profile śmierci" (1955r.), Noc mojego życia" (1957r.), a także scenariusza filmowego, wg którego zamierzał zrealizować poetycki film poświęcony pamięci polskiej młodzieży poległej w ostatniej wojnie. W jego utworach przejawiają się nastroje grozy, dręczące go niepokoje wynikające z życiowych doświadczeń i przeżyć wojennych. W ostatnich latach twórczości zainteresował się ceramiką z różnobarwnych glin. Tworzył z nich wazy nawiązujące do form greckich.
Wostan był zapraszany do udziału w 30 wystawach grupowych oraz miał zorganizowanych 20 wystaw indywidualnych w różnych krajach. Nie miał natomiast uznania wśród ówczesnych polskich decydentów. Jedynie w 1967r. Ministerstwo Kultury zezwoliło mu na uczestniczenie w wystawie problemowej pod nazwą "Przestrzeń i wyraz" w Zielonej Górze.
Przez całe swe życie Stanisław Wojcieszyński-Wostan podkreślał swą polskość nawiązując w swej twórczości do polskich tematów. Począwszy od 1958r. wielokrotnie odwiedzał rodzinne miasto. Po wprowadzeniu stanu wojennego utworzył w Beynes Komitet Pomocy dla Koźmina, który z zebranych pieniędzy zorganizował pomoc żywnościową.
Zmarł 28.07.1989r. w Beynes, gdzie spoczął na miejscowym cmentarzu. W miasteczku tym obejrzeć można pomnik autorstwa Wostana, a także wykonany przez niego ołtarz w miejscowym kościele.

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn