kwiecień
2017
26
środa
Marii
Marzeny
Ryszarda


 

                     



 

 



 



Położenie geograficzne

Koźmin Wlkp. położony jest na 51°49'20'' szerokości geograficznej N i 17°26'17'' długości geograficznej E, na trasie Gdańsk - Gniezno - Wrocław.
Powierzchnia gminy wynosi 153 km2, w tym miasta 6 km2. Gmina Koźmin od 1 stycznia 1999 roku po zmianie granic administracyjnych znajduje się na terenie województwa wielkopolskiego w powiecie krotoszyńskim (w północno - zachodniej części byłego województwa kaliskiego).

Wg podziału na regiony fizjograficzne J. Kondrackiego (1988) gmina Koźmin leży w obrębie prowincji Niżu Środkowoeuropejskiego, w podprowincji Niziny Środkowopolskiej, makroregionie Nizinny Południowowielkopolskiej, mezoregionie Wysoczyzny Kaliskiej.
Natomiast wg podziału T. Bartkowskiego (1970) ograniczony wyżej obszar leży w podprowincji zwanej Nizinami Środkowopolskimi, makroregionie Wzniesienia Śląsko - Wielkopolskiego, mezoregionie Wysoczyzna Koźmińska.

UKSZTAŁTOWANIE TERENU I FORMY GEOMORFOLOGICZNE
Szczególny podział geomorfologiczny Niziny Wielkopolskiej B. Krygowskiego (1956) zalicza gminę Koźmin do regionu Wysoczyzny Kaliskiej subregionu Równiny Koźmińskiej.
Pod wzgledem hipsometrycznym Równina Koźmińska jest to obszar płaski, o niewielkich wzniesieniach krajobrazowo bardzo monotonny.
Wznosi się od 120 m n.p.m. w okolicach Suśni do 150 m n.p.m. we wsi Sapieżyn i 157 m n.p.m. w Obrze Starej. W miejscu najwyższego wzniesienia w 1983 roku umieszczono trygonometr z punktem wysokościowym. Wcześniej usytuowana była wieża triangulacyjna jako punkt informacyjny. Koźmin położony jest na wysokości 135 m n.p.m.
W stosunku do najniżej położonego odcinka doliny Orli, różnica wysokości wynosi 15m.
Rzeźba omawianego obszaru ukształtowana została w czasie zlodowacenia środkowopolskiego, stadiału Warty. Dominującą częścią gminy, stanowi płaska i monotonna pod wzgledem rzeźby wysoczyzna dennomorenowa zwana Równina Koźmińską.
Lądolód występujący na terenie Wielkopolski przenosił wielkie ilości materiału skalnego różnej wielkości. Między innymi: glinę zwałową silnie wymieszaną z piaskiem i żwirem, a także liczne kamienie i głazy narzutowe.
Do form geomorfologicznych na badanym terenie należą:
- morena denna tworząca płaskie tereny,
- morena czołowa w postaci niewielkich pagórków,
- dolina rzeki Orli (biegnie wzdłuż miejscowości Cegielnia, Orla, Koźmin, Staniew, Gościejew); wzdłuż całej doliny ciągnie sie terasa zalewowa denna.
Zaznaczyła się tu również działalność człowieka. Do antropogenicznych form terenu należą: wyrobiska, wykopy oraz nasypy. Wyrobiska po marglu i piasku w wielu opracowanich określone jako "oczka wytopiskowe powstałe podczas recesji lądolodu". Jak wykazały badania (T. Bartkowski 1949), te drobne zagłębienia o głebokości 1-2 m są pochodzenia antropogenicznego.

BUDOWA GEOLOGICZNA I SUROWCE MINERALNE
Na powierzchni wysoczyzny dennomorenowej występują utwory okresu czwartorzędowego - plejstocenu, tj. osady bezposredniej akumulacji lądolodu. Należą do nich gliny i piaski zlodowacenia środkowopolskiego.
Glina zwałowa spoczywa niejednokrotnie bezpośrednio na iłach plioceńskich. Największe ich obszary zalegają na południu gminy, w częci centralnej oraz na południowy - wschód od Borzeciczek. Na pozostałym terenie spotykamy piaski naglinowe i rzeczne.
Grubość osadów czwartorzędowych jest zróżnicowana i wynosi od 70-80 m w południowo - zachodniej części gminy, a miejscami nawet więcej (okolice Mokronosa i Borzeciczek). Miąższość ich maleje na północnym - wschodzie gminy (rejon Wałkowa i Borzęcic) i wynosi 10-22 m.
Utwory czwartorzedowe to zespół skał luźnych i spoistych: szare gliny zwałowe, piaski, żwiry, pospółka, mułki i iły warwowe pochodzenia lodowcowego i wodnolodowcowego. Na terenie gminy występują niewielkie ilości surowców mineralnych. Są nimi wymienione wyżej utwory czwartorzędowe. Jeszcze w latach 70-tych na terenie Koźmina czynna była cegielnia wykorzystująca złoża surowców ilastych ceramiki budowlanej.

ZASOBY WODNE
Siec hydrograficzna na terenie gminy Koźmin jest słabo rozwinięta. Największe znaczenie ma rzeka Orla- prawobrzeżny dopływ Baryczy (dopływ Odry).
Rzeka Orla - jest dopływem III rzędu o długości 94,5 km i powierzchni zalewni 1545 km2. Wypływa w Nowej Wsi ( w rejonie Koźmina płynąc w kierunku zachodnim, a następnie w okolicach Staniewa skręca na południowy zachód. Do rzeki Barycz (zlewni II rzędu) wpada poza granicami naszej gminy. Najważniejszymi dopływami są: Masłówka, Dąbroczna, Borzęca (Radęca), Borownica i Wąska Struga.
Szerokość koryta waha się w granicach od 3-5 m, głębokość od 1-2 m, a średni spadek wynosi 0,6%. W czasie obfitych opadów często występuje z brzegów. Największe zniszczdenia nastapiły w czasie gwałtownej powodzi w sierpniu 1985 roku.
W północnej części gminy biorą swój poczatek rzeki III rzedu Obra i Lubieszka płynace w kierunku północnym. Lubieszka wypływa we wsi Dymacz, natomiast Obra bierze swój początek z połączenia dwóch strug na terenie wsi Wałków, w odległości 5 km od Koźmina. Obie rzeki uchodzą do kanału Obry należącego do zlewni II rzędu. Mniejsze znaczenie maja cieki płynące na terenie gminy waskimi dolinami w glinach zwałowych, a częściowo w utworach piaszczystych np. rzeka Orlinka.
Budowa geologiczna terenu, a także opady atmosferyczne mają wpływ na głebokość występowania wód podziemnych.
Na omawianym terenie wyróżnia sie dwa piętra wodonośne:
- pierwszy poziom wód gruntowych w obrebie wysoczyzny występuje w utworach plejstoceńskich. Są to gliny i piaski o zróżnicowanej przepuszczalności. Występowanie wody stwierdza sie na różnych głębokościach (0,7 - 4,5 m). Wody pierwszego poziomu ulegają wahaniom w zależności od ilości opadów.
- drugi poziom wodonośny stanowią utwory międzymorenowe wykształcone w postaci piasków i żwirów o miąższości od 1m do kilku metrów. Z tego poziomu wodę czerpią studnie głębinowe.
Zaopatrzenie w wodę miasta jest bardzo trudne z uwagi na skomplikowane warunki hydrologiczne.

KLIMAT
Jednym z najbardziej zależnych od położenia geograficznego elementów środowiska Polski są warunki klimatyczne pozostające w ścisłych zależnościach od zjawisk atmosferycznych wystepujących w Europie.
Warunki klimatyczne gminy Koźmin sa odbiciem klimatu całego kraju. Kształtują go masy napływające z różnych stron świata. Wg. podziału zróżnicowania regionalnego cech klimatu, obszar ten należy do regionu ślasko-wielkopolskiego.
Cechuje go:
- przewaga wpływów oceanicznych
- amplitudy temperatur mniejsze od przecietnych
- wiosna i lato wczesne
- zima łagodna i krótka
- opady malejące ku środkowi kraju.
Na podstawie pomiarów temperatury w latach 1949-81 przeprowadzanych na terenie Koźmina przez J. Marcińca i J. Rączkowskiego stwierdza się że:
- najniższe temperatury w okresie powojennym wystepowały w II dekadzie grudnia 1962r. -19°C; i w III dekadzie lutego 1963r. -19,7°C
- najwyższe temperatury: w III dekadzie sierpnia 1968r. +31°C oraz w II dekadzie sierpnia 1966r. +30°C
- średnia temperatura roczna wynosi +8,1°C: średnia temperatura stycznia -2,0°C i średnia temperatura lipca 19,0°C, w okresie od 1981-98r. średnia temperatura +8,7°C (max +38°C; min -28,5°C).

Korzystną cechą klimatu jest długi okres wegetacji - powyżej 210 dni w ciagu roku. Niebezpieczeństwem dla upraw polowych sa pierwsze przymrozki wystepujące od połowy października, a ostatnie wiosenne na przełomiekwietnia i maja, a takze niewielka ilośc opadów. Omawiany teren położony jest w cieniu Pojezierzy Lubuskiego i Pomorskiego oraz otrzymuje najniższą w Polsce sumę opadów od 500-550 mm w ciągu roku.
Z obserwacji przeprowadzonych na terenie Koźmina (J. Rączkowski 1999r.) w latach 1949- 1999 wynika, że:
- najwyższe sumy rocznych opadów występowały w latch:
1974-750,6 mm
1985-709,8 mm
- najniższe opady wystepowały w roku 1982 i wynosiły 346,2 mm.
- średnia roczna suma opadów za okres 1949-1999 wynosi 546,2 mm.
Udział opadów śniegu w ogólnej sumie opadów wynosi od 5%-6% i przypadają one na grudzień, styczeń, luty. Pokrywa śniegu utrzymuje się przez 50 dni.
Okres 1994-1996 zaznaczył się wystepowaniem długotrwałej suszy powodującej spadek poziomu wód. Warto dodać, że 9 czerwca i 26 września 1995 roku w rejonie Koźmina wystąpiły dwie gwałtowne burze gradowe, które spowodowały bardzo duże zniszczenia upraw polowych działkowych.
W województwie wielkopolskim jak i w całej Polsce przeważają wiatry z sektora zachodniego - ok.80% z tendencją do wzrostu udziału wiatrów z kierunku południowo - zachodniego i dalej południowego.
Siła wiatrów jest zmienna od 0 - 15 sek.; przy czym najsilniejsze wiatry wieją z zachodu i to w okresie półrocza zimowego. Największe zniszczenia powodują gwałtowne wiry powietrzne, potocznie nazywanymi trąbami powietrznymi. Takie zjawisko zaobserwowano w naszej okolicy w sierpniu w 1999 roku.
Okres ciszy występuje późną jesienią.Tereny płaskie cechują dobre warunki klimatyczne np. przeciętne nasłonecznienie, natomiast w obrębie doliny rzecznej i obniżeń występują zastoiska chłodnego powietrza i niekorzystne warunki termiczno - wilgotnościowe.

GLEBY
Najlepsze grunty dla rolnictwa w byłym województwie kaliskim znajdują się na Wysoczyźnie Koźmińskiej w czworoboku Krotoszyn - Gostyń - Pleszew - Ostrów.
Powyższy kompleks glebowy posiada w przeważającej większości gleby bardzo zwięzłe, trudne w uprawie o niekorzystnych właściwościach wodnych i powietrznych. Gleby te zbudowane są z cienkiej warstwy utworów lodowcowych, leżących na skałach epoki trzeciorzędowej. Są to różne odmiany iłów poznańskich. Iły poznańskie tworzące gleby typu krotoszyńskiego wykazują zwięzły układ mechaniczny na poszczególnych głębokościach. Iły poznańskie na głębokości 1 m zawierają znaczne ilości węglanu wapniowego, który był wykorzystywany do marglowania lżejszych utworów. Część opisywanego kompleksu glebowego jest pokryta utworami gliniastymi typu krotoszyńskiego odmiany mniej spoistej. (gleby opisanego kompleksu zaliczamy do gleb brunatnych i bielicowych uprawnych).
Na terenie gminy Koźmin wyróżniamy nastepujące typy i podtypy gleb:
- brunatne wyługowane
- czarne ziemie właściwe
- czarne zdegradowane
- murszowo mineralne.

SZATA ROŚLINNA.
W gminie Koźmin lasy zajmują 580 ha, co stanowi zaledwie 6% obszaru gminy, dlatego ich charakterystykę przedstawiono w oparciu o dostępne dane na tle województwa i Nadleśnictwa Jarocin.
Według danych z dnia 1.01.1994 roku lasy pokrywają 151,5 tyś. ha, czyli 23,3% całkowitej powierzchni byłego województwa. W gminie Koźmin panującym zbiorowiskiem leśnym jest bór sosnowy świeży, w którym obok sosny pojawia się dąb, brzoza, świek. Występuje w okolicach Biały Dwór, Wyrębin, Góreczki, Orla. Największe kompleksy lasów mieszanych wystepują we wsi Biały Dwór i Mokronos.

Najważniejszym z drzew liściastych po sośnie jest dąb, który z towarzyszącym grabem sporadycznie z bukiem tworzy lasy dębowe. Większe obszary lasów debowych wystepują w okolicach wsi Biały Dwór, Szymanów, Góreczki, Mokronos, Dębiogóra.

Ważnym elementem środowiska gminy sa łąki i pastwiska - zbiorowiska antropogeniczne. Zbiorowiska te składaja się z traw turzycowych i bylin różnych innych rodzin. Roślinami chronionymi rosnącymi na łąkach w okolicach Koźmina jest OZORKA ZIELONA I ZIEMOWIT JESIENNY. Wzdłuż rzeki Orli , na łąkach spotykamy określone typy zbiorowisk roślin trawiastych, motylkowych, ziół i chwastów. W określonych zbiorowiskach występują takie gatunki traw jak: wyczyniec łąkowy, mozga trzcinowata, wiechlina błotna, kostrzewa łąkowa, metlica biaława, wiechlina zwyczajna, śmiałek darniowy i inne.

 

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn